Succescriteria beschrijven waaraan je goed werk of handelen herkent. In het mbo gebruik je ze om met studenten te bespreken wat al lukt, waar dat uit blijkt en welke volgende stap past bij het leerdoel.
Dit artikel helpt mbo-docenten, SLB’ers en praktijkopleiders om succescriteria te formuleren en te gebruiken bij feedback. Je leest het verschil met leerdoelen en vindt voorbeelden voor een cliëntgesprek, feedback aan een medestudent en initiatief nemen. Ook kun je een gratis voorbeeldles downloaden.
Daarbij blijft voor mij de vraag: helpen deze criteria de student om te begrijpen wat kwaliteit is én om te groeien? Dat vraagt om criteria die je samen bespreekt en gebruikt tijdens het leren.
Wat zijn succescriteria (en waarvoor dienen ze)?
Succescriteria zijn concrete beschrijvingen van wat kwaliteit is. Ze maken zichtbaar hoe goed eruitziet, zodat studenten hun eigen werk kunnen beoordelen, bijstellen en verbeteren. Daarmee zijn succescriteria een belangrijk hulpmiddel voor zelfregulatie: een student kan pas verantwoordelijkheid nemen voor het eigen leerproces als duidelijk is waarop hij of zij wordt aangesproken.
Succescriteria ondersteunen leren alleen wanneer ze:
- helder zijn,
- betekenisvol zijn voor studenten,
- en ruimte bieden voor ontwikkeling.
Binnen ontwikkelingsgericht opleiden verschuift de focus daardoor van alleen “Is het af?”
naar ook: “Waar stond deze student, en wat is er sindsdien veranderd?”
Wat is het verschil tussen leerdoelen en succescriteria?
Een leerdoel beschrijft wat de student moet kennen, begrijpen of kunnen. Succescriteria maken zichtbaar waaraan je in het werk of handelen kunt herkennen in hoeverre dat doel is bereikt. Daarmee krijgen studenten houvast om hun eigen werk te bekijken, feedback te begrijpen en een volgende stap te kiezen.
Hoe ziet dat eruit in de praktijk van het mbo?
Twee voorbeelden van succescriteria in het mbo
Een gesprek voeren met een cliënt
Leerdoel: Ik kan in een gesprek achterhalen wat een cliënt nodig heeft.
Passende succescriteria zijn:
- Je vragen sluiten aan bij wat de cliënt vertelt en helpen om de vraag te verduidelijken.
- Je samenvatting maakt duidelijk wat de cliënt nodig heeft en wat voor de cliënt belangrijk is.
- Je controleert bij de cliënt of je het goed hebt begrepen en past je samenvatting zo nodig aan.
Probeer een voorbeeldles
Met Klantvraag helder krijgen oefenen studenten doorvragen, samenvatten en controleren in een klantgesprek. De gratis les bevat een studentenwerkblad, klantkaarten, een observatiekaart en een docentwijzer. Bespreek vooraf samen waaraan je een helder klantgesprek herkent.
Download de gratis voorbeeldles (PDF, 4 pagina’s)
Feedback geven aan een medestudent
Leerdoel: Ik kan feedback geven waarmee een medestudent het werk kan verbeteren.
Passende succescriteria zijn:
- Je koppelt je feedback aan een afgesproken criterium en een concreet voorbeeld uit het werk.
- Je beschrijft wat al goed werkt en waarom.
- Je benoemt een haalbare verbetering die aansluit bij het criterium en legt uit hoe die het werk kan versterken.
Bespreek de criteria met studenten voordat ze gaan oefenen. Bekijk samen voorbeeldwerk of een voorgedaan gesprek. Waaraan herkennen zij de kwaliteit? Welke formuleringen vragen nog uitleg?
Tijdens het oefenen helpen dezelfde criteria om terug te kijken: wat lukt al, waar blijkt dat uit en welke volgende stap helpt? Zo krijgen succescriteria betekenis in het leren van de student.
Wil je de criteria gebruiken in een kort gesprek op de werkplek? De gratis tool Feedbackcyclus in 5 minuten helpt je om met de student het doel, wat al lukt en een volgende stap te bespreken.
Succescriteria als groeilijnen
Ontwikkelingsgericht werken vraagt om succescriteria die verschillen per leerjaar of fase. Wat ‘goed genoeg’ is in leerjaar 1, ziet er anders uit dan in leerjaar 3. Door succescriteria als groeilijnen te formuleren, wordt ontwikkeling zichtbaar en bespreekbaar.
Voorbeeld: succescriteria voor persoonlijk leiderschap – initiatief nemen
Onderstaand voorbeeld laat zien hoe één aspect uit de leerlijn persoonlijk leiderschap ontwikkelingsgericht kan worden uitgewerkt.
Beginnende fase (oriënterend niveau)
De student reageert op sturing en voert taken uit wanneer deze duidelijk zijn.
- Wacht vaak op opdrachten.
- Onderneemt weinig actie uit zichzelf.
- Heeft ondersteuning nodig bij plannen of starten.
🎯 Feedbackrichting:
“Welke stap zou jij zelf kunnen zetten, nog vóórdat iemand jou eraan herinnert?”
Gevorderde fase (ontwikkelend niveau)
De student neemt initiatief in herkenbare situaties en bij bekende taken.
- Pakt werk op zonder directe aansturing.
- Komt met voorstellen of gerichte vragen.
- Laat verantwoordelijkheid zien voor het eigen leerproces.
🎯 Feedbackrichting:
“Je pakt het steeds vaker zelf op. Wat heb je nodig om dit ook in nieuwe situaties te doen?”
Zelfstandig niveau (verantwoordelijk niveau)
De student neemt proactief initiatief in uiteenlopende situaties.
- Ziet werk liggen en handelt zonder aansporing.
- Lost knelpunten zelfstandig op of zoekt tijdig hulp.
- Neemt eigenaarschap voor doelen en leerproces.
🎯 Feedbackrichting:
“Wat helpt jou om dit initiatief vast te houden, en waar zou je nog meer eigenaarschap kunnen tonen?”
Wat vraagt dit van teams?
Ontwikkelingsgerichte succescriteria vragen om gezamenlijke afstemming. Dat betekent dat teams:
- samen succescriteria ontwikkelen die passen bij hun visie op groei;
- criteria differentiëren per leerfase;
- succescriteria gebruiken als gespreksinstrument, niet als checklist;
- expliciet koppelen aan gedrag, leerhouding en beroepsvorming.
Zo worden succescriteria een middel om studievoortgang waarderend en zorgvuldig te bespreken.
Succescriteria en het kwalificatiedossier
Kwalificatiedossiers bevatten vaak abstracte formuleringen, zoals:
“De beginnend beroepsbeoefenaar werkt samen met collega’s en externe contacten.”
Deze kun je vertalen naar ontwikkelingsgerichte succescriteria, bijvoorbeeld:
- De student stemt af met collega’s bij het uitvoeren van taken.
- De student vraagt hulp of informatie bij onduidelijkheid.
- De student handelt volgens teamafspraken en beroepsnormen.
➡️ Hierdoor kun je zichtbaar maken of een student onderweg is naar beheersing, en welke ondersteuning daarbij nog nodig is. Dat maakt beoordelen eerlijker én leerzamer.
Succescriteria als richting, niet als eindpunt
Wanneer succescriteria ontwikkelingsgericht worden ingezet, ondersteunen ze leren in plaats van het af te sluiten. Ze maken groei zichtbaar, geven taal aan ontwikkeling en houden perspectief open voor iedere student.
Niet om prestaties af te vinken, maar om leren zorgvuldig te begeleiden.
Van succescriteria naar bruikbare feedback
Willen jullie als team succescriteria gebruiken in lessen en begeleiding? In mijn workshop werken we met herkenbare situaties uit jullie onderwijspraktijk. We oefenen met heldere verwachtingen, feedback en vragen die studenten helpen zelf een volgende stap te kiezen.