Door Judith Peinemann, onderwijskundig pedagoog en eigenaar van Studio Umoya
Zelfregie gaat over invloed uitoefenen op het eigen leren. Een student denkt mee over doelen, kiest een aanpak en kijkt terug op wat die oplevert. Als docent, SLB’er of praktijkopleider onderzoek je samen wat al lukt, welke beslissingen de student kan nemen en waar ondersteuning nodig is.
Zelfregie ontwikkelt zich stap voor stap, in relatie tot begeleiding, ervaring en context. De vraag is daarom steeds: welke ruimte en steun helpen deze student bij deze taak verder?
Ruimte geven is iets anders dan loslaten
Ruimte wordt bruikbaar als de student begrijpt wat de bedoeling is, welke keuzes mogelijk zijn en bij wie die terechtkan. Je bespreekt samen de verwachtingen en vraagt de student hoe die de opdracht wil aanpakken. Zo wordt zichtbaar welke onderdelen al zelfstandig lukken en wat nog uitleg of oefening vraagt.
Begeleiding beweegt mee met ontwikkeling. Een student kan een bekende taak zelfstandig uitvoeren en bij een nieuwe opdracht opnieuw steun nodig hebben. Duidelijke leerdoelen en afspraken over bijvoorbeeld veiligheid en kwaliteit blijven daarbij richting geven.
Co-regulatie betekent samen richting geven
Bij co-regulatie ondersteun je tijdelijk het sturen van het leren. De student vertelt wat die al weet, probeert en belangrijk vindt. Jij helpt bijvoorbeeld om een doel te verhelderen, een aanpak te onderzoeken of de voortgang te bespreken. Vervolgens spreken jullie af wat de student zelf doet en hoe jij beschikbaar blijft.
De ondersteuning kan per taak en moment verschillen. Kijk daarom opnieuw wat nodig is wanneer de opdracht, de omstandigheden of de ervaring van de student veranderen.
Hoe bepaal je hoeveel steun past?
Begin bij wat de student al kan en hoe die de situatie ervaart. Vraag bijvoorbeeld:
- “Wat is de bedoeling van de opdracht en wat lukt je al?”
- “Hoe zou jij beginnen, en waar verwacht je dat je hulp nodig hebt?”
- “Welke steun helpt jou om deze stap te proberen?”
Laat de student zo mogelijk iets voordoen of een aanpak toelichten. Kies daarna samen of een voorbeeld, uitleg, samen oefenen of zelfstandig proberen past. Leg vast welke keuze de student heeft, wanneer overleg nodig is en wanneer jullie terugkijken.
Een projectopdracht overzichtelijk maken
Fictief praktijkvoorbeeld
Een student moet over drie weken een project presenteren en begint nog niet. De student kan het onderwerp toelichten, maar weet niet hoe die de opdracht moet verdelen. Je vraagt: “Hoe zou jij deze opdracht opdelen? Wat zou een eerste onderdeel kunnen zijn?”
Als dat nog lastig is, bekijk je samen een voorbeeld en licht je één onderdeel toe. Daarna stelt de student zelf een indeling voor en kiest waarmee die begint. Jullie verduidelijken wat een goede eerste uitwerking laat zien. De student vertelt wat haalbaar is vóór het volgende begeleidingsmoment.
Bij de terugblik bespreek je wat lukte en hoe de student dat heeft aangepakt. Vraag ook waar die vastliep en welke steun hielp. Laat de student vervolgens voorstellen wat die bij de volgende deeltaak zelf voorbereidt en waar nog begeleiding nodig is.
Maak groei zichtbaar in het gesprek
Kijk naar de bijdrage van de student én naar de omstandigheden die hielpen. Een student die eerder hulp vraagt, een keuze kan toelichten of een planning bijstelt, laat iets zien waarmee je verder kunt werken. Benoem concreet wat je opmerkt en vraag wat de student daarvan wil vasthouden.
Vraag ook of de afspraken haalbaar waren en hoe de student de begeleiding heeft ervaren. Meer zelfstandigheid is één mogelijke opbrengst. Ervaren steun, overzicht en ruimte om te oefenen verdienen eveneens aandacht.
Onderzoek en de vertaling naar de praktijk
Panadero (2017) vergelijkt zes modellen van zelfregulerend leren. Daarin krijgen onder meer plannen, de voortgang volgen en terugkijken een plaats, evenals de sociale omgeving. Zelfregie is een breder begrip; deze leerprocessen bieden houvast om er in begeleiding mee te oefenen. De vragen en het voorbeeld in dit artikel zijn mijn praktische vertaling naar het mbo.
Lees Panadero (2017) over zelfregulerend leren.
Samen naar jouw begeleidingsvraag kijken
Wil je onderzoeken welke steun past bij een concrete situatie? Bij casuscoaching kijken we samen naar jouw vraag. In workshops voor praktijkopleiders en werkbegeleiders oefen je met situaties uit jullie eigen praktijk.