In het mbo wordt motivatie vaak gezien als de sleutel tot inzet en betrokkenheid van studenten. Toch merken docenten dat motivatie alleen niet voldoende is: sommige studenten starten aarzelend, anderen haken vroeg af, terwijl ze ogenschijnlijk dezelfde wil hebben om te leren. Hier komt leerenergie in beeld, het concept dat aangeeft hoeveel energie studenten daadwerkelijk inzetten om te leren, vol te houden en actief deel te nemen aan hun eigen ontwikkeling.
De inzichten van Maarten van Steenkiste, een autoriteit op het gebied van motivatie en self-determination theory, sluiten hier naadloos bij aan. Volgens Van Steenkiste is motivatie duurzaam wanneer de basispsychologische behoeften van studenten worden vervuld: autonomie, competentie en verbondenheid. Studenten die ervaren dat ze keuzes kunnen maken, dat ze capabel zijn en dat ze zich gezien en gesteund voelen, tonen niet alleen meer motivatie, maar ook meer leerenergie.
In de klas betekent dit dat studenten vaak niet “ongemotiveerd” zijn, maar dat er factoren ontbreken die hun energie in beweging zetten. Een opdracht kan inhoudelijk interessant zijn, maar zonder dat studenten begrijpen waarom deze belangrijk is, zonder dat ze ruimte ervaren om invloed uit te oefenen of zonder dat ze zich competent en ondersteund voelen, stokt hun inzet. Leerenergie wordt pas zichtbaar wanneer deze voorwaarden aanwezig zijn.
Een praktisch hulpmiddel dat aansluit bij deze inzichten is het Leraarkompas van Maarten van Steenkiste. Dit reflectie-instrument helpt docenten te verkennen in hoeverre hun lesontwerp en didactisch handelen autonomie, verbondenheid en competentie ondersteunen. Het Leraarkompas biedt handvatten om balans te vinden tussen structuur en keuzevrijheid, zodat studenten een motiverend leerklimaat ervaren. Daarnaast biedt zijn boek Het ABC van motivatie in onderwijs verdieping en voorbeelden van hoe je motivatie en betrokkenheid van studenten kunt versterken in de praktijk. Door dit te combineren met je eigen observaties van leerenergie, bijvoorbeeld via de gratis Leerenergie-scan van Studio Umoya, kun je direct zien waar studenten energie krijgen en waar ze extra ondersteuning nodig hebben.
In de praktijk betekent dit dat je als docent of praktijkopleider opdrachten en lessen kunt vormgeven die betekenisvol zijn, ruimte bieden voor keuzes, succeservaringen inbouwen en relaties versterken. Zo wordt motivatie niet alleen theoretisch, maar zichtbaar en meetbaar in de leerenergie van studenten. Tools zoals de Leerenergie-scan en de Gesprekskaarten Leerenergiekompas helpen om deze observaties concreet te maken en direct om te zetten in actie.
Kortom, motivatie en leerenergie zijn nauw verbonden. Door de inzichten van Van Steenkiste te combineren met praktische observatie van energie, kun je studenten gericht ondersteunen, hun betrokkenheid versterken en hun leerproces optimaliseren. Het resultaat is een klas waarin studenten actief, gemotiveerd en energiek leren en zich ontwikkelen, terwijl docenten zicht hebben op waar interventies het meeste effect hebben.
Van Steenkiste, M. (2021). Het ABC van motivatie in onderwijs. Amsterdam: Boom.
Van Steenkiste, M. (z.d.). Leraarkompas – motiverend lesgeven. https://www.klasse.be/743994/leraarkompas-motiverend-lesgeven