Zelfregie is een belangrijk onderwijsdoel in het mbo. We willen studenten die initiatief tonen, zelfstandig keuzes maken, kunnen plannen, reflecteren en verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen leerproces.

Tegelijkertijd weten we ook: dat lukt niet altijd. En dat is niet vreemd.

Zelfregie is geen knop die je omzet zodra een student aan een opleiding begint. Het is geen eigenschap die iemand simpelweg heeft of niet heeft. Zelfregie ontwikkelt zich stap voor stap, in relatie tot begeleiding, ervaring en context.

Dat vraagt om meer dan zeggen:

“Je bent verantwoordelijk voor je eigen leerproces.”

Ruimte geven is iets anders dan loslaten

Wanneer studenten veel vrijheid krijgen zonder structuur, kaders of ondersteuning, voelt dat zelden als ruimte. Voor veel studenten voelt het eerder als:

“Zoek het zelf maar uit.”

Wat bedoeld is als vertrouwen, kan daardoor juist onzekerheid oproepen. Zeker bij studenten die nog weinig ervaring hebben met plannen, keuzes maken of reflecteren op hun leerproces.

Zonder begeleiding wordt zelfstandigheid geen uitnodiging tot groei, maar een risico op vastlopen.

Ruimte geven vraagt daarom niet om minder betrokkenheid, maar om andere betrokkenheid.

Wat is zelfregie (en wat is het niet)?

Zelfregie betekent dat studenten steeds beter leren:

• keuzes maken in wat, hoe en wanneer zij leren,
• doelen stellen en bijstellen,
• reflecteren op hun ontwikkeling,
• omgaan met obstakels en spanning onderweg.

Zelfregie betekent niet dat studenten alles alleen moeten kunnen.

Sterker nog: vaardigheden zoals plannen, doorzetten en reflecteren ontwikkelen zich juist in interactie met begeleiders. In gesprekken, feedbackmomenten en dagelijkse onderwijspraktijk.

Zelfregie vraagt daarom om oefening, begeleiding en opbouw. Niet om een eenmalige instructie.

Co-regie: de tussenfase die ontwikkeling mogelijk maakt

Binnen de pedagogiek wordt vaak gesproken over co-regie of co-regulatie. Dat is de fase waarin studenten nog niet alles zelfstandig kunnen reguleren, maar daarin actief worden begeleid.

Als docent, SLB’er of praktijkopleider:

• bied je structuur,
• help je doelen formuleren,
• stel je kaders,
• en ondersteun je studenten bij reflectie op keuzes en gedrag.

Co-regie betekent dat je naast de student blijft staan zonder het leerproces over te nemen.

Zelfregie ontstaat namelijk niet doordat begeleiding verdwijnt, maar doordat begeleiding meebeweegt met ontwikkeling.

Zelfregie in de praktijk

Stel: studenten krijgen een opdracht van drie weken. De bedoeling is dat zij zelfstandig plannen, uitvoeren en presenteren.

Je zegt:

“Dit is jullie eigen verantwoordelijkheid.”

Wat gebeurt er vervolgens?

Een deel van de studenten gaat direct aan de slag. Zij plannen, overleggen en komen tot een resultaat.

Een ander deel kijkt eerst afwachtend toe en loopt daarna vast.

En sommige studenten beginnen nauwelijks of haken mentaal af:

“Ik snap eigenlijk niet goed wat ik moet doen.”

Niet omdat zij ongemotiveerd zijn, maar omdat het niveau van zelfstandigheid niet aansluit bij hun ontwikkelingsniveau.

Zonder co-regie ontstaan sneller:

• onzekerheid,
• uitstelgedrag,
• afhaken,
• of afhankelijkheid van anderen.

Wat kun je doen als begeleider?

Zelfregie begeleiden vraagt bewuste pedagogische keuzes.

Bied structuur in fases

Werk toe naar zelfstandigheid, maar bouw dit geleidelijk op. Begin met duidelijke kaders en laat deze stap voor stap los.

Maak leerhouding concreet

Gebruik succescriteria om zichtbaar te maken waar studenten aan werken, bijvoorbeeld:

• plannen,
• initiatief nemen,
• feedback gebruiken,
• verantwoordelijkheid dragen.

Stel samen doelen

Niet alleen:

“Wat wil jij leren?”

Maar ook:

“Waar zie je ruimte om te groeien, en wat heb je daarvoor nodig?”

Reflecteer op het proces

Laat studenten terugkijken op hun aanpak:

• Wat werkte?
• Wat was lastig?
• Wat zou je anders willen doen?

Zo blijft zelfregie geen abstract ideaal, maar een concreet leerproces.

Zelfregie groeit in relatie

Zelfregie is een belangrijk doel, maar geen beginpunt.

Studenten ontwikkelen eigenaarschap in relatie tot begeleiders die:

• ondersteunen waar nodig,
• begrenzen waar passend,
• en loslaten waar het kan.

Wanneer co-regie serieus wordt genomen, ontstaat ruimte om zelfstandigheid op te bouwen zonder studenten los te laten.

Dan wordt zelfregie geen eis die boven studenten hangt, maar een vaardigheid die zich ontwikkelt binnen een veilige en ondersteunende leeromgeving.

Zelfregie groeit niet van loslaten, maar van gesteund zelfstandig worden.